De ambitie van Willem van Oranje de Musical is vanaf het begin duidelijk en roept vrijwel automatisch de vergelijking op met Soldaat van Oranje. Net als daar wordt geschiedenis verteld op grote schaal, met veel techniek, projecties en een publiek dat midden in het decor op een draaischijf zit. Die vergelijking gaat vooral op waar het de (vernieuwende) techniek betreft; inhoudelijk zijn het vanzelfsprekend twee verschillende voorstellingen met een andere insteek en toon.
Bij de première is goed te merken dat de voorstelling is aangescherpt ten opzichte van de eerdere try-out. Waar die versie uitzonderlijk lang was – met beide aktes van ongeveer een uur en drie kwartier – is er nu flink gesneden. De eerste akte duurt ongeveer anderhalf uur, de tweede ruwweg een uur en tien minuten. Dat komt het tempo duidelijk ten goede, al blijft de avond aan de lange kant en vraagt de voorstelling nog steeds veel concentratie van het publiek.
Het is daarbij knap dat cast en technische ploeg er tijdens de try-outperiode in zijn geslaagd om de voorstelling op deze manier in te korten. In een productie die zo leunt op complexe techniek en precieze afstemming hebben aanpassingen grote gevolgen. Dat deze veranderingen in relatief korte tijd zijn doorgevoerd, verdient waardering, ook al betekende dit dat de voorstelling in deze periode meerdere keren geannuleerd moest worden.
Inhoudelijk ligt de nadruk sterk op het historische verhaal en op de waarden die Willem van Oranje vertegenwoordigde, zoals vrijheid van geloof en verzet tegen onderdrukking. Die insteek is helder en leerzaam, maar maakt de voorstelling ook vooral tot een geschiedenisles. Spanning ontbreekt regelmatig en echte verdieping in de personages blijft beperkt. Vooral richting het einde wordt dat voelbaar: na een lange aanloop volgt de moord op Willem relatief snel, waarna de voorstelling haastig afrondt. Juist hier had meer rust en emotionele uitwerking het verhaal kunnen versterken.
Het eerste deel kent momenten waarop de vaart eruit gaat en scènes elkaar opvolgen zonder duidelijke spanningslijn. Het tweede deel is compacter en bevat enkele van de sterkere scènes. Het hoogtepunt is zonder twijfel het Leids Ontzet, waarbij de volledige vloer onder water wordt gezet. Dit levert een indrukwekkend beeld op en laat goed zien wat de voorstelling technisch in huis heeft. Ook de scènes waarin de slagvelden centraal staan zijn imposant en worden effectief gecombineerd met projecties op het grote scherm.
Muzikaal bevat de voorstelling veel nummers, maar slechts een klein deel weet echt te blijven hangen. De muziek ondersteunt het verhaal, maar springt als geheel weinig uit. Een duidelijke uitzondering is Vive la Geus, uitgevoerd door Matteo van der Grijn, dat behoort tot de sterkste muzikale momenten van de avond. Matteo brengt energie en overtuiging en zijn personage ontwikkelt zich gedurende de voorstelling zichtbaar sterk. Joris Willem Smit zet een stabiele en geloofwaardige Willem van Oranje neer.
Naast hoofdrolspelers Joris Willem Smit (Willem van Oranje) en Sofia Ferri (Eva Elinkx) bestaat de cast uit o.a. Anne Lamsvelt, Roben Mitchell, Matteo van der Grijn, Boy Ooteman, Sjoerd Spruijt, Guusje te Pas, Lieke van den Broek, René van Zinnicq Bergmann, Nico de Vries, Delilah Warcup-van Eyck, Tijn Docter, Raymond Paardekooper en Alex van Bergen.
Visueel heeft de musical veel te bieden. Decor, projecties en het gebruik van water zorgen voor sterke beelden, al zijn de verhoudingen niet altijd in balans. Door het draaien van de tribune trillen de projecties soms, wat afleidt. Een geslaagde vondst is de overgang van rennende acteurs in de projecties naar rennende acteurs op het toneel, al is de timing daarbij cruciaal. Minder goed werken de gewelddadige scènes, en dan met name de onthoofdingen. Die zijn bedoeld om de wreedheid van de tijd te laten zien, maar zijn zo vormgegeven dat ze onbedoeld lachreacties oproepen, wat de ernst van het moment ondermijnt.
Als geheel laat Willem van Oranje de Musical een voorstelling zien met potentie en enkele sterke scènes, maar ook met tekortkomingen. De visuele ambitie is groot en soms indrukwekkend, maar spanning en emotionele diepgang blijven achter. Wie komt voor een groots opgezette geschiedenisvertelling krijgt veel te zien; wie hoopt op een meeslepend drama zal merken dat de voorstelling daar niet altijd in slaagt.
Scenefoto's: Danny Kaan & Creative Flow
